Komt je kind niet goed uit zijn woorden? De ins and out over spraakproblemen

De eerste woordje van je kind kan je je vast nog wel herinneren of je weet precies wanneer je dochter of zoon voor het eerst ‘mama’ of ‘papa’ zei. Vaak gaan kinderen naar verloop van tijd veel beter praten en leren ze ook duidelijker de woorden uit te spreken. Het kan soms ook voorkomen dat je kind niet goed kan praten en er een slechte uitspraak van woorden is bij je kind. Stottert je kind of slist hij bij dagelijks gebruik van woorden? Of heeft je zoon of dochter soms moeite met uitspreken van klanken, woorden of letters? Het kan zomaar zijn dat hij of zij last heeft van een spraakprobleem. Maar wanneer spreek je van een spraakprobleem en wanneer is het tijd om daarvoor hulp te zoeken? Slist of stottert je kind of heeft hij moeite met het uitspreken van sommige letters of klanken? Het kan zijn dat hij last heeft van een spraakprobleem. Maar hoe herken je een spraakprobleem en hoe kan je je kind het beste helpen?

jongetje-leert-verschillende-klanken

Spraakproblemen: wat is het?

Eens slechte uitspraak van woorden bij een kind hoeft nog niet gelijk te duiden op een spraakprobleem. Ook de leeftijd van kinderen waarop ze hun eerste woorden uitspreken per kind verschilt enorm. Zo zegt het ene kind zijn eerste woordjes bij 8 maanden, terwijl het andere kind pas voor de eerste keer iets zegt bij 18 maanden. Dat is helemaal niet raar. Zo begint het brabbelen plaats maken voor echt praten rond zijn of haar tweede levensjaar. Rond zijn of haar tweede verjaardag lukt het je kind om steeds beter en duidelijker te spreken, zo kan hij bijvoorbeeld steeds beter medeklinkers uitspreken. Pas als je kind duidelijk achterblijft op gebied van spraak bij zijn leeftijdsgenootjes, kan er een spraakprobleem zijn. Het kan bijvoorbeeld zijn dat je kind nog steeds alleen maar een paar woorden uitspreekt of juist heel onduidelijk praat. Ook kan het zijn dat je zoon of dochter niet alle klanken kan uitspreken.

Voorkomende spraakproblemen

Veelvoorkomende spraakproblemen bij kinderen zijn bijvoorbeeld dat ze klanken combineren, sommige letters niet kunnen uitspreken of het vervangen van letters. Ook is stotteren een spraakprobleem wat vaak bij jongere kinderen voorkomt. De meest voorkomende zijn de volgende:

  • Problemen met klankvorming: Fonologisch problemen zijn problemen waarbij een kind klanten vervangt door andere klanken of soms sommige klanken helemaal weglaat. Het probleem zit hem dan in de samenstelling van worden omdat de klanken los wel goed kunnen worden uitgesproken. Zo kan bijvoorbeeld een kind de letter ‘s” van het woord ‘sap’ wel goed uitspreken alsmede de letter ‘g’ van het woord ‘gat, maar de combinatie van de klanken van de letters zoals in ‘sch’ van ‘school’ kan hij dan niet. Hierdoor spreekt hij niet goed en kunnen andere mensen hem niet verstaan.
  • articulatieproblemen: Een ander veel probleem is dat een kind niet goed de klanken of letters kan uitspreken. Letter worden dan vervangen door andere letters. Dit zie je vaak voorkomen bij de letter ‘r’, die voor veel kinderen lastig uit te spreken is. Woorden zoals roos of raam zijn lastig en de letter ‘r’ wordt dan vervangen voor een ‘l, ‘w’ of en andere letter.
  • Slissen: Bij slissen worden de ‘sisklanken’ bij de letter ‘s’ en de letter ‘z’ niet goed uitgesproken. Deze letter worden onzuiver uitgesproken waardoor je niet goed kan verstaan wat je hij of zij u eigenlijk zegt. Slissen kan komen omdat het kind te slappe tongspieren heeft, nog niet beschikt over een goede beheersing van de tongmotoriek of deze ‘sisklanken’ verkeerd zijn aangeleerd.

Mogelijk oorzaken

Een slechte uitspraak van woorden bij een kind kan meerdere oorzaken hebben. Een spraakprobleem kan worden ontwikkelt op het moment dat je kind slist, stottert of stemproblemen heeft. Zo kan het zijn dat hij bijvoorbeeld de klanken niet goed kan uitspreken en deze dan overslaat of vervangt door een andere klank. Een spraakprobleem kan voorkomen omdat er bijvoorbeeld iets mis is met stembeheersing, gehemelte, tong of lippen. Een spraakprobleem kan ook ontstaan op het moment dat de fijne motoriek no niet goed wordt beheerst door jouw zoon of dochter. Een andere oorzaak zou te maken kunnen hebben de taalontwikkeling. Zo weet je kind dan bijvoorbeeld wel het woord, maar kunnen de zenuwen het niet tijdig aangeven aan de tong- en mondspieren. In dit geval is dan het probleem de timing in de hersenen. Andere lichamelijke mogelijke oorzaken zijn de volgende:

  • Neusamandelen die te groot zijn
  • Slecht of verminderd hoor
  • Een gezichtsverlamming of beroerte
  • aandoedingen die te maken hebben met de hersenen(neurologie)

Gevolgen

Een spraakprobleem kan meerdere gevolgen hebben. Natuurlijk is het lastig om je kind goed te kunnen verstaan, maar onduidelijke communicatie is niet het enigste probleem. Op het moment dat je zoon of dochter zich niet goed kan uiten en er een slechte uitspraak van woorden is, kan het op langere termijn tot gedragsproblemen leiden. Zo kan een kind boos of opstandig worden omdat de omgeving niet snapt wat hij zegt en hij zich niet begrepen voelt. Ook kan hij juist steeds minder gaan praten en zich terugtrekken omdat hij niet uit z’n woorden komt. Een ander gevolg kan zijn dat het leren moeizamer gaat.

Hoe herken je een spraakprobleem?

Een slechte spraak bij kinderen is heel normaal, alle kinderen hebben namelijk een fase waarin ze nog onduidelijke brabbelen, nog niet direct uit hoe worden komen of stotteren. Je hoeft dus nog niet gelijk aan de bel te trekken. Ook op het moment dat je kind al twee is en hij praat onduidelijk of loopt achter op zijn leeftijdsgenootjes hoeft het nog niet meteen te duiden om een spraakprobleem. Je kan een spraakprobleem herkennen als je de volgende signalen bij jouw zoon of dochter herkent:

  • Op het moment dat je kind 6 jaar is en de letters ‘w’’, ‘r’ of ‘l’ nog niet goed kan uitspreken.
  • Je kind is vaak verdrietig, stil of boos omdat zijn vriendjes hem niet goed begrijpen
  • Je hebt zelf moeite om je kind goed te kunnen verstaan of te begrijpen wat hij zegt
  • Je kind stottert een periode of een gedurende lange tijd langer dan 6 weken aan elkaar.

Help je kind duidelijker praten

Merk jij dat je zoon of dochter slecht uit zijn woorden kan komen of dat hij last heeft om bepaalde dingen uit te spreken. Dan kun je ook je kind helpen om zijn taalgebruik te ontwikkelen. Wil je je kind helpen, dan kun je bijvoorbeeld op een volwassen manier tegen hem praten. Praat niet in babytaal, maar praat in volledige en duidelijke zingen. Ook kan je hem helpen door vaak voor te lezen of verhaaltjes te vertellen, zodat je kind hoort hoe hij de woorden, letters of klanken moet uitspreken. Je kunt ook samen een verhaal maken. Pak bijvoorbeeld een plaatjesboek en vraag aan je kind om te vertellen wat hij ziet of om daar een verhaaltje bij te verzinnen. Op het moment dat je hier mee bezig bent, is het goed om geen tv of muziek aan te laten staan. Dit kan een kind storen en wordt de focus op praten verlegd. Ook kun je vragen wat een kind heeft gedaan of meegemaakt. Door te praten en een verhaal te laten vertellen in zijn eigen woorden, stimuleer je de taalontwikkeling. Daarnaast kun je natuurlijk zelf vaak met je kind oefenen en proberen voor te doen hoe je woorden, klanken of letters moet uitspreken.

Een spraakprobleem oplossen

Het oplossen van een spraakprobleem is vaak niet eenvoudig. Zoals eerder gezegd kan je de taalontwikkeling en het praten stimuleren door er actief mee bezig te zijn. Maar als je kind op latere leeftijd nog last heeft met het uitspreken van bepaalde klanken, letters of woorden en hij duidelijk achterloopt op zijn leeftijdsgenoten, dan kun je het beste hulp inschakelen. De eerste stap is hierbij een bezoek aan de dokter. Als de dokter dezelfde signalen ziet als jij wordt je naar een logopedist doorverwezen. Naar een aantal onderzoeken wordt dan vastgesteld of je kind een spraakprobleem heeft. Vervolgens kan de logopedist dan samen met jou kind aan de slag om de spraak te verbeteren. Blijkt dat er uit de onderzoeken een andere diagnose komt waar de logopedist niet mee aan de slag kan, dan wordt je zoon of dochter doorverwezen naar de kinderarts of de KNO-arts.

Eigen ontwikkeling

Elk kind ontwikkelt zich verschillend. Waar de een al vlug kan lopen en praten, is de andere een laatbloeier. En ieder kind maakt op zijn beurt verschillende ontwikkelingen door. Het is dan ook meer dan volkomen normaal dat als de ene een mijlpaal zoals ‘de eerste zinnen duidelijk’ uitspreken’ veel eerder bereikt dan de ander. En wees je ervan bewust dat als een kind snel of langzaam leert praten, het niks te maken heeft met hoe slim een kind is. Het kan zijn dat een kind op gebied van taal heel goed is, bijvoorbeeld omdat hij heel veel wordt voorgelezen door ouders of snel letters en klanken begrijpt. Zijn verbaal IQ kan dan hoog zijn, maar andere kinderen hebben bijvoorbeeld veel hoger IQ als het gaat om ruimtelijk inzicht. Langzaam, snel, vroeg of laat praten heeft dus niks te maken met hoe intelligent een kind is.